Türkiye'nin AR-GE harcamaları 1 trilyon liraya yaklaştı

Türkiye'nin araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ayırdığı kaynak, 2025 yılında önceki yıla göre önemli ölçüde arttı. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) açıkladığı verilere göre, ülke genelindeki AR-GE harcamaları bir yılda 328,6 milyar lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı. Böylece AR-GE harcamalarının gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı da yüzde 1,46'dan yüzde 1,5'e çıktı.

TÜİK'in "2025 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması" sonuçları, harcamaların yanı sıra AR-GE personelinin dağılımı, eğitim durumu ve bölgesel yoğunlaşmasına ilişkin verileri de ortaya koydu.

AR-GE HARCAMALARINDA ŞİRKETLER İLK SIRADA

Geçen yılki toplam AR-GE harcamalarının yüzde 65'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından yapıldı. Yükseköğretim kurumları yüzde 30,3'lük payla ikinci sırada yer alırken genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak hesaplandı.

Harcama kalemleri incelendiğinde personel giderleri, toplam AR-GE harcamalarının yüzde 58,8'ini oluşturarak ilk sırada yer aldı.

AR-GE faaliyetlerinin finansmanında da şirketler öne çıktı. Harcamaların yüzde 52,5'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından karşılandı. Genel devletin finansmandaki payı yüzde 31,1, yükseköğretim kurumlarının payı yüzde 14,1 oldu. Yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3, diğer yurt içi kaynaklar ise yaklaşık yüzde 0,01 düzeyinde kaldı.

## AR-GE PERSONELİ SAYISI 318 BİNE YAKLAŞTI

Tam zaman eş değeri (TZE) esasına göre 2025 yılında Türkiye'de toplam 317 bin 982 kişi AR-GE personeli olarak görev yaptı.

Personelin yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3'ü ise genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi.

Kadın AR-GE personelinin sayısı 108 bin 453'e ulaşırken kadınların toplam personel içindeki oranı yüzde 34,1 olarak kaydedildi. Sektörler bazında kadın çalışan oranı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 oldu.

AR-GE PERSONELİNİN YÜZDE 31'İ DOKTORA MEZUNU

AR-GE personelinin eğitim düzeylerine bakıldığında, lisans mezunları yüzde 40,6 ile en büyük grubu oluşturdu. Doktora veya eş değeri eğitim düzeyine sahip personelin oranı yüzde 31, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 19,4 olarak belirlendi. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekiler ise yüzde 4,1 pay aldı.

TZE cinsinden yapılan değerlendirmede ise lisans mezunlarının oranı yüzde 49,6 oldu. Bu grubu yüzde 21,4 ile doktora veya eş değeri, yüzde 18,5 ile yüksek lisans mezunları izledi. Meslek yüksekokulu mezunlarının payı yüzde 5,9, lise ve altı eğitim düzeyindekilerin payı yüzde 4,6 olarak hesaplandı.

AR-GE HARCAMALARINDA İSTANBUL VE ANKARA ÖNE ÇIKTI

Bölgesel dağılımda AR-GE harcamalarının en yoğun olduğu bölge İstanbul oldu. TR10 bölgesi, 2025 yılında Türkiye genelindeki toplam harcamaların yüzde 31,8'ini gerçekleştirdi.

İstanbul'u yüzde 30'luk payla Ankara'yı kapsayan TR51 bölgesi, yüzde 9,5'lik payla Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı içeren TR42 bölgesi takip etti.

AR-GE personelinin bölgesel dağılımında da benzer bir tablo ortaya çıktı. Toplam personelin yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da, yüzde 8,4'ü ise TR42 bölgesinde görev yaptı.

AR-GE MERKEZLERİNDE BÜYÜK ŞİRKETLERİN PAYI YÜKSEK

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 54,9'u AR-GE merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5'i, 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlerden geldi.

İmalat sanayisindeki AR-GE harcamaları teknoloji düzeyine göre incelendiğinde, toplam 322 milyar 656 milyon liralık harcamanın yüzde 47,7'sinin yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimler tarafından gerçekleştirildiği görüldü.

Orta yüksek teknoloji girişimlerinin payı yüzde 40,7 olurken orta düşük teknoloji faaliyetlerindeki girişimlerin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetlerindeki girişimlerin payı ise yüzde 4,4 olarak belirlendi.

İmalat sanayisinde AR-GE çalışması yürüten girişimlerde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji grubunda yer aldı. Bu grubu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimler izledi.

TZE esasına göre araştırmacı sayısında da orta yüksek teknoloji girişimleri 29 bin 697 kişiyle ilk sırada yer aldı.

DOLAYLI AR-GE TEŞVİKLERİNİN PAYI ARTTI

Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamaları içindeki dolaylı teşviklerin payı da son 10 yılda yükseliş gösterdi. 2015 yılında yüzde 14,8 olan bu oran, 2025'te yüzde 26,5'e çıktı.

Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamaları 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi.

Kaynak: {Haber Merkezi}